Trong post này, mình muốn nói về những nguyên nhân chính gây lão hóa da. Trên thị trường hiện nay không thiếu các sản phẩm dán nhãn “anti-aging”, nhưng không nhiều người biết nguyên tắc hoạt động của các sản phẩm này (chúng chứa những thành phần nào? Cụ thể những thành phần nào chịu trách nhiệm chống lão hóa? Nguyên tắc hoạt động là gì?) Ngay tại một thị trường được quản lý nghiêm ngặt như Mỹ, chỉ 18% quảng cáo trong lĩnh vực mỹ phẩm và dưỡng da là đáng tin. Điều đó có nghĩa, vẫn còn 88% những ‘chống lão hóa’, ‘chống oxi hóa’, ‘se lỗ chân lông’ là những quảng cáo…không có thật.

Quay lại với chủ đề lão hóa da, trong post này mình sẽ chia nguyên nhân lão hóa da làm 2 loại chính: Lão hóa tự nhiên (lão hóa nội tại – intrinsic aging) và lão hóa do tác động (lão hóa ngoại tại – extrinsic aging).

Đối với lão hóa tự nhiên, mình sẽ chỉ lướt qua rất nhanh vì ai cũng biết đây là điều không thể tránh khỏi :sob: Bạn có thể nhìn vào những vùng da thường được che chắn của mình (bụng, mông, đùi etc) – đây là những vùng da chủ yếu bị lão hóa vì nguyên nhân tự nhiên của bạn. So sánh với những khu vực thường tiếp xúc với các tác nhân môi trường như mặt, cổ, mu bàn tay, bạn sẽ thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng da này. Khi một người già đi, lớp biểu bì trở nên mỏng hơn, và diện tích bề mặt tiếp xúc giữa lớp hạ bì và lớp biểu bì giảm, dẫn đến bề mặt trao đổi nhỏ hơn để cung cấp dinh dưỡng cho lớp biểu bì, làm suy yếu thêm khả năng tăng sinh tế bào mới. Da lão hóa cũng ảnh hưởng đến khả năng giữ nước và sản xuất collagen.

  • Tóm tắt: Da lão hóa tự nhiên sẽ khô hơn, khả năng tái tạo và sản xuất collagen kém hơn.

Với lão hóa do tác động (lão hóa ngoại tại – extrinsic aging), đây là phần mình muốn dành nhiều thời gian hơn để nhắc đến vì đây là điều chúng ta hoàn toàn có khả năng giảm thiểu đến tối đa và cũng là nguyên nhân gây ra nhiều tổn thương nhất đối với da.

  • Ánh nắng (bao gồm tia UV, ánh sáng và bức xạ hồng ngoại)
    • Tia UV: Mình dự định sẽ dành hẳn 1 bài nói về tác hại của ánh nắng mặt trời tới da (vì nó rất dài và có rất nhiều vấn đề cần nói đến), tuy nhiên trong khuôn khổ post này, mình sẽ nhấn mạnh rằng 80% sự lão hóa trên da mặt là do ánh nắng mặt trời. Nói cách khác, nếu bạn đang không dùng kem chống nắng thì hy vọng là bạn chỉ đang rửa mặt với H2O cho đỡ phí tiền mỹ phẩm, vì chả để làm gì đâu :v Tia UV gây suy giảm quá trình sản xuất collagen, dẫn đến nếp nhăn. Tiếp xúc da liên tục với bức xạ UV còn làm tăng tổn thương và đột biến DNA, dẫn đến lão hóa sớm hoặc gây ung thư.
  • Ánh sáng và bức xạ hồng ngoại (Visible light and IR light): Nghiên cứu đã chứng minh rằng cả VL và IRA tăng sản xuất enzyme MMP-1, gây sự thoái hóa của ma trận ngoại bào (extracellular matrix), thay đổi thành phần lipid tầng sừng và tăng sắc tố da. Đặc biệt, ánh sáng xanh (blue violet light) còn phát ra từ màn hình máy tính, điên thoại, TV, đèn, etc cũng làm tăng sắc tố da (gây đốm, nám, trên da, da tối đi, etc).
  • Tóm tắt: Ánh sáng mặt trời bao gồm tia UV, visible light and IR light đều rất có hại cho da, gây tổn thương DNA, lão hóa sớm, tăng sắc tố, ung thư da.
  • Ô nhiễm không khí
    • Hiện đã có bằng chứng cho thấy việc tiếp xúc với thành phần ô nhiễm không khí liên quan đến giao thông bao gồm PM, NO2 và ozone tầng mặt đất có liên quan đến sự hình thành sắc tố và nếp nhăn ở người da trắng và người Đông Á.
  • Hút thuốc lá
    • Thuốc lá và phơi nhiễm UVA đã được chứng minh là gây ra sự hình thành nếp nhăn trên cơ thể. Khói thuốc lá làm thay đổi quá trình sinh học trong da thúc đẩy lão hóa da.
  • Dinh dưỡng
    • Các yếu tố chế độ ăn uống và bổ sung dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến lão hóa da. Một chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa có thể giảm tác động lão hóa. Trong một nghiên cứu dịch tễ học, lượng vitamin C cao hơn có liên quan đến khả năng xuất hiện nếp nhăn thấp hơn, trong khi lượng chất béo và carbohydrate cao hơn có liên quan đến khả năng xuất hiện nếp nhăn cao hơn.
  • Tiêu thụ quá nhiều đường cũng được cho là gây ra nếp nhăn. Nguyên nhân là do quá trình glycation, trong đó đường trong máu liên kết với protein để tạo thành các phân tử mới có hại gọi là AGEs (advanced glycation end products). Càng tiêu thụ nhiều đường, AGE càng phát triển và xảy ra nhiều glycation.
      • Glycation nội sinh xảy ra khi các sản phẩm đường tiêu thụ liên kết với protein và lipid.
      • Glycation ngoại sinh xảy ra khi ăn thực phẩm có chứa AGE hình thành ở nhiệt độ cao bằng cách rang, nướng hoặc chiên. AGE có nguồn gốc thực phẩm được chế biến bằng cách nướng và chiên có thể gây viêm và oxy hóa.
    • TUY NHIÊN!! trong nghiên cứu SU.VI.MAX, phụ nữ uống một viên thuốc chống oxy hóa hàng ngày có tỷ lệ mắc khối u ác tính cao hơn O.o Chiến lược tốt nhất để đạt được sự cân bằng oxy hóa thích hợp là qua trái cây và rau quả.
  • Ăn ít carb, đồ béo, đường, đồ rang, nướng chiên và ăn nhiều rau củ + hoa quả.
  • Nhiệt độ
    • Nhiệt là một yếu tố môi trường có thể góp phần gây lão hóa da. Nhiệt được tạo ra do hậu quả của bức xạ hồng ngoại (Infrared radiation – IRR) khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời dẫn đến tăng nhiệt độ da, gây viêm, tăng enzyme MMP-1, phá vỡ cấu trúc collagen và gây tổn thương DNA.

References

Addor, F. (2018). Beyond photoaging: additional factors involved in the process of skin aging. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology, Volume 11, pp.437-443.

Krutmann, J., Bouloc, A., Sore, G., Bernard, B. and Passeron, T. (2017). The skin aging exposome. Journal of Dermatological Science, 85(3), pp.152-161.

Zhang, S. and Duan, E. (2018). Fighting against Skin Aging. Cell Transplantation, 27(5), pp.729-738.